Back to the roots

Een speurtocht naar emotie, ratio, identiteit en gelijkenis in de Afrikaanse diaspora

[Fragment]

"In 1976 publiceerde de Afro-Amerikaanse historicus Alex Haley zijn speurtocht naar zijn eigen Afrikaanse achtergrond onder de titel 'Roots'. Het werd direct een bestseller. Kort daarna werd het dan ook verfilmd in een -ook op de Nederlandse televisie- vaak herhaalde serie van dezelfde naam.

Sinds die tijd is er in de Afrikaanse diaspora, die het gevolg was van de eeuwenlange transatlantische slavenhandel en slavernij, een golf aan genealogisch onderzoek ontstaan in combinatie met 'rootsreizen' naar Afrika. In diezelfde periode groeide ook de aan de slavernijgeschiedenis gerelateerde Afrikaanse diaspora in Nederland. Met name de post-koloniale migratiestromen van enkele honderdduizenden Afro-Surinamers en Afro-Antillianen. Nu de meesten van hen hier inmiddels een plek hebben gevonden, maard tegelijk worden geconfronteerd met toenemende intolerantie groeit de behoefte aan reflectie op- en ruimte voor een eigen culturele identiteit, eigen geschiedenis, de eigen achtergrond. Dat betekent een toenemende aandacht voor het slavernijverleden en de - soms traumatische - erfenissen daarvan. Vandaar de oprichting vijf jaar geleden van een nationaal monument in Amsterdam en van een instituut dat zich met dat verleden en zijn hedendaagse nalatenschap bezighoudt: NiNsee.

Veel van de Afro-Caraïbische migranten zijn zich bewust geworden deel te vormen van een grote diaspora. Tegelijkertijd gaan velen op zoek naar hun eigen (familie)geschiedenis, de eigen historische wortels. Dat is deels een tocht naar binnen: wie ben ik?, waardoor ben ik bepaald?, hoe vergaat het mij in het land van de voormalige slavenhouder? Deels is het ook een tocht naar buiten, de wereld in, te beginnen bij bibliotheek en archief en voor sommigen eindigend in Afrika, op zoek naar de voorouders.

Zo is er een bloeiende Stichting voor Surinaamse genealogie die ook een eigen tijdschrift uitgeeft onder de veelzeggende naam Wi Rutu ('Onze Wortels'). Ook in de Afro-Surinaamse en Antilliaanse kunsten, aan beide kanten van de Atlantische Oceaan is die speurtocht naar de Afro- of Afrikaanse identiteit al langere tijd aanwezig en daarmee een veruiterlijking van vooral de innerlijke dimensie van het 'back to the roots'. [...]

Ons project Back to the Roots is gekoppeld aan het project Globalisation and Cultural Heritage' aan de Erasmus Universiteit dat wordt geleid door mijn collega prof. Marlite Halbertsma en waaraan ikzelf ook ben verbonden.
Back to the Roots richt zich op de vraag: wat zijn Roots/Wortels, kun je dat meten? en hoe ziet het eruit? Iets anders geformuleerd: Back to the Roots is een ontdekkingsreis naar de samenhang tussen ratio en emotie en de vormgeving daarvan met als focus oorsprong & identiteitsbeleving van een groepje Afro-Nederlanders. We gebruiken bewust de term Roots omdat dit inmiddels ook in de Nederlandse taal de door iedereen begrepen term voor historische c.q. etnisch-culturele oorsprong is geworden; bij 'wortels' blijft toch altijd de connotatie met peentjes dominant."

Alex van Stipriaan Luïscius
Hoogleraar en conservator Caraïbische geschiedenis
en cultuur Erasmus Universiteit en Tropenmuseum


De volledige tekst van de presentatie van Alex van Stipriaan kunt u hier downloaden (pdf).